Polski    English

Obszar Bitwy Warszawskiej 1920

Wołomin–Radzymin 1920

Wojska bolszewickie przekroczyły rzekę Liwiec i weszły na teren powiatu wołomińskiego 11 sierpnia 1920 roku. Już 12 sierpnia byli w okolicach Zawad (pod Radzyminem), a 13 sierpnia zajęli linię frontu na odcinku Wołomin, Leśniakowizna i Okuniew. Tego dnia przypuścili atak. Podczas drugiego szturmu pękła polska obrona w okolicach Kraszewa (gmina Klembów), Radzymin padł, a Wojsko Polskie cofnęło się w nieładzie do Strugi.
   
Również Wołomin – będąc na pierwszej linii obrony – był silnie atakowany przez bolszewików. Piechota z 47. Pułku Strzelców Kresowych i załogi pociągów pancernych „Paderewski” i „Mściciel” skutecznie powstrzymali nieprzyjaciela przed zajęciem miasta.
   
14 sierpnia sytuacja na lewym skrzydle obrony stała się niekorzystna. Próba odbicia Radzymina zawiodła. Na dodatek Polacy stracili komunikację z oddziałami w Beniaminowie. Bolszewicy wykorzystali lukę polskiej obrony i ruszyli przez Wólkę Radzymińską i Aleksandrów do Izabelina.
  
Rankiem 15 sierpnia sukcesy na północy pozwoliły gen. Lucjanowi Żeligowskiemu na zastosowanie nowego manewru: Dywizja Litewsko-Białoruska została rzucona do ataku w kierunku wsi Ciemne, na południe od miasta, przez którą dotarła do pozycji oddalonych od zabudowań Radzymina o zaledwie kilkaset metrów. Bojąc się okrążenia, bolszewicy wycofali się z miasta, pojedyncza kompania zaś z 30. Pułku Strzelców Kaniowskich zajęła Radzymin, a raczej jego ruiny, bez walki. Jeden z polskich oficerów zanotował później, że „w zrujnowanym Radzyminie nie ostał się ani bezpański pies”.
  
Dużą stratą była bohaterska śmierć dowódcy I batalionu 28. Pułku Strzelców Kaniowskich por. (awansowanego pośmiertnie do stopnia kapitana) Stefana Pogonowskiego.
  
Przedwojenny Komitet Budowy Pomnika Kapitana Stefana Pogonowskiego otrzymał opinię generała Lucjana Żeligowskiego o znaczeniu ataku pod Radzyminem batalionu pod dowództwem por. Stefana Pogonowskiego w nocy z 14 na 15 sierpnia 1920 roku:
„Dnia 15 sierpnia [1920 r.] o godz. 1-szej w nocy, prowadząc swe dzielne kompanie do zwycięskiego ataku na pozycje nieprzyjacielskie pod Radzyminem padł dowódca 1-go batalionu 28-go pułku piechoty ś.p. kapt. Pogonowski w chwili kiedy nieprzyjaciel otworzył sobie wejście do stolicy. Pogonowski z batalionem odosobnionym, w miejscu najbardziej zbliżonym do tyłów nieprzyjaciela, uderzył nań w nocy pod Wólką Radzymińską, dzięki czemu nieprzyjaciel, który już doszedł do Kątów Węgierskich, czuł się zagrożony na swoich tyłach. W samorzutnej inicjatywie ś.p. kapt. Pogonowskiego leży wielkość jego czynu. Był to moment zwrotny w historii tej wojny. Psychologia klęski, cofania się, ciągłych odwrotów została nareszcie przełamana. Odwróciła się karta historii. W tym przełomie psychologicznym jest wielka treść czynu i śmierci ś.p. kapt. Pogonowskiego”.
   
Walki w tym rejonie upamiętniają:
Cmentarz Żołnierzy Polskich 1920 roku w Radzyminie, gdzie w czterech zbiorowych mogiłach spoczywa kilkuset żołnierzy pułków walczących o miasto 13–16 sierpnia. W 1927 roku na cmentarzu odbyła się uroczystość poświęcenia kaplicy-pomnika wzniesionej według projektu architekta Witolda Czeczota. Wewnątrz znajduje się ołtarz i sześć tablic pamiątkowych z nazwiskami żołnierzy i mieszkańców powiatu radzymińskiego poległych w walkach.
Pomnik premiera Wincentego Witosa, wzniesiony w 1996 roku, upamiętniający pobyt „wśród żołnierzy polskich w okopach pod Radzyminem”.
Zasadnicza Szkoła Zawodowa Zakładu Doskonalenia Zawodowego im. Kapitana Stefana Pogonowskiego z siedzibą w Radzyminie.
13 czerwca 1999 r. Radzymin nawiedziła Ojciec Święty Jan Paweł II, który m.in. modlił się na Cmentarzu Żołnierzy Polskich 1920 roku, a 15 sierpnia 1999 roku powiedział:
„Wśród wszystkich miejsc, które mi było dane nawiedzić w Polsce w czerwcu, w szczególny sposób zapadł mi w serce Radzymin. To miejsce, gdzie się rozegrała bitwa decydująca w wojnie z bolszewikami; jednej – jak powiedziałem – z najważniejszych wojen w dziejach Europy. […] Zawsze myślę, co by było, gdyby nie było tego Radzymina, tego Cudu nad Wisłą”. 

Wstecz

Herb Radzymina Internet 

Załoga pociągu pancernego nr 16 „Mściciel”, 1920 r. Zbiory Henryka Perzyńskiego (Poznań) 

Pociąg pancerny nr 14 „Paderewski” wraz ze swoją załogą, Mińsk Mazowiecki, sierpień 1920 r. Zbiory Henryka Perzyńskiego (Poznań) 

Opatrywanie żołnierza polskiego, rannego w bitwie o Radzymin, 15 sierpnia 1920 r. Narodowe Archiwum Cyfrowe (Warszawa) 

Kolumna jeńców z Armii Czerwonej prowadzona przez Radzymin, sierpień 1920 r. Narodowe Archiwum Cyfrowe (Warszawa)

Kpt. Stefan Pogonowski (1895–1920) Internet 

Wizyta Ojca Świętego Jana Pawła II na Cmentarzu Żołnierzy Polskich 1920 roku w Radzyminie, 13 czerwca 1999 r. Internet 

NIEZWYKŁA HISTORIA NA SKRÓTY

Wojna polsko-bolszewicka

Zmagania o kresy północno-wschodnie
Walki o Małopolskę Wschodnią
Operacja kijowska 1920

Bitwa Warszawska 1920

Czy musiało dojść do Bitwy Warszawskiej
Bitwa Warszawska 1920
Rzeczpospolita wobec wojny. Armia ochotnicza
Pancerna pięść Wojska Polskiego

Bohaterowie Bitwy Warszawskiej

Bohaterowie Bitwy Warszawskiej 1920
Sojusznicy w Bitwie Warszawskiej 1920
Najeźdźcy w Bitwie Warszawskiej 1920
Duchowni w Bitwie Warszawskiej 1920

Obszar Bitwy Warszawskiej 1920

Miejscowości związane z Bitwą Warszawską
Bitwa o Płock 1920
Wołomin - Radzymin
Ossów 1920 

Kontakt  

Fundacja Niezwykła Historia (The Great Story Foundation) ul. Nowogrodzka 84/86, 02-018 Warszawa

KRS: 0000375992 NIP: 5213595770 REGON: 142796931

e-mail: kontakt@NiezwyklaHistoria.org