Polski    English

Obszar Bitwy Warszawskiej 1920

Ossów 1920

13 sierpnia 1920 roku trzy dywizje bolszewickie pobiły osamotnioną polską 11. Dywizję Piechoty. Ponadto Armia Czerwona zajęła Leśniakowiznę i otworzyła sobie drogę do Ossowa. Gdyby bolszewicy go zdobyli mieliby otwartą drogę do Warszawy, a także mogliby okrążyć polskie oddziały broniące Wołomina.
   
Ostatnimi polskimi rezerwami było kilka kompanii ochotników ze stolicy. Składały się one głównie z młodzieży ze szkół średnich i harcerzy. Zorganizowane zostały tuż przed nadejściem bolszewików, zatem chłopcy-żołnierze nie mieli nawet odpowiedniego przeszkolenia bojowego.
  
Nie było jednak wyjścia – ochotnicy zostali rzuceni do walki. O godz. 5:30 do boju ruszyły dwie kompanie ochotnicze i załamały się w ogniu nieprzyjacielskich karabinów maszynowych. Bolszewicy wkroczyli do Ossowa. Wówczas do walki skierowane zostały kolejne dwie kompanie ochotników. Kontratak jednej z nich również został odparty, ale kolejna – 1. kompania I batalionu 236. Ochotniczego Pułku Piechoty, wdarła się pomiędzy zabudowania Ossowa i dotarła do jego wschodnich skrajów. Bolszewicy zostali prawie całkowicie wyparci z wioski.
To właśnie wtedy poległ ks. Ignacy Skorupka, kapelan warszawskich harcerzy i I batalionu 236. Ochotniczego Pułku Piechoty. Zginął prawdopodobnie w momencie udzielania pomocy rannemu żołnierzowi.

Ksiądz Ignacy Jan Skorupka pochodził z rodziny o tradycjach patriotycznych i powstańczych. Urodził się 31 lipca 1893 roku w Warszawie w rodzinie Adama i Emilii z domu Pomińskiej. Skorupkowie wywodzili się z podlaskiej szlachty zagrodowej. Około roku 1877 roku rodzina przeniosła się do Warszawy w związku z podjęciem przez Ignacego Skorupkę, dziadka, pracy nauczycielskiej. Natomiast ojciec przyszłego kapłana był urzędnikiem towarzystwa ubezpieczeniowego, następnie magistrackim kasjerem, matka zaś zajmowała się domem.
Ignacy był absolwentem warszawskiego seminarium duchownego i Akademii Duchownej w Petersburgu. W 1916 r. otrzymał święcenia kapłańskie, następnie był duszpasterzem polskich środowisk w Rosji. Od 1918 roku pracował w Polsce jako katecheta w szkołach warszawskich.
    
Czas był szczególny. Trwająca od schyłku 1918 roku wojna z bolszewikami weszła w krytyczny, decydujący o ostatecznym wyniku zmagań etap. Właśnie rozpoczęła się Bitwa Warszawska, która trwała od 13 do 25 sierpnia 1920 roku, a jej przełomem był dzień 14 sierpnia. Trwały wówczas zacięte walki na odcinku warszawsko-modlińskim w okolicach Radzymina, Ossowa i Leśniakowizny. Do obrony zagrożonej niepodległości stanęło niemal całe społeczeństwo.
   
Młodemu podporucznikowi Mieczysławowi Słowikowskiemu powierzono wówczas organizację pułku ochotniczego, którego podstawą miał być batalion zapasowy 36. Pułku Piechoty, jednego z licznych oddziałów tworzonej wówczas Armii Ochotniczej, dowodzonej przez gen. Józefa Hallera. Do wykonania zadania przystąpił z właściwym sobie zapałem. Na przejściowe koszary wybrał gmach gimnazjum im. Władysława IV na warszawskiej Pradze. Dla odróżnienia od innych jednostek Wojska Polskiego numeracja tych oddziałów zaczynała się od dwustu z dodaniem właściwego numeru baonu zapasowego. Tak więc w pierwszym etapie organizacji (w ciągu niespełna miesiąca) był to I batalion 236. Pułku Piechoty Armii Ochotniczej im. Weteranów 1863 r. (późniejszy Legii Akademickiej), zorganizowany przez ppor. Słowikowskiego, w którym został dowódcą kompanii, a wkrótce współuczestnikiem i świadkiem przełomowych wydarzeń o wymiarze historycznym. Niebawem oddział dowodzony przez ppor. Słowikowskiego wziął udział w boju pod Ossowem. Ostatecznie zwycięskie zmagania, w których poległo wielu ochotników, miały dla oddziałów polskich znaczenie symbolu, wzmacniając ponadto wolę zwycięstwa.
    
Na polu zwycięskiej bitwy zginął także ks. Ignacy Skorupka, od 7 sierpnia 1920 roku kapelan I batalionu 236. Pułku Piechoty. Oddział, w którym znajdował się ksiądz Ignacy, liczący ogółem około 800 młodych, niedoświadczonych żołnierzy, wyruszył na front 13 sierpnia w godzinach porannych, a w Ossowie znalazł się późnym wieczorem. Świtem 14 sierpnia rozpoczął się bój z atakującymi od strony Leśniakowizny bolszewikami. Ksiądz szedł wraz ze swymi podopiecznymi w płaszczu narzuconym na sutannę, tuż obok dowódcy, ppor. Słowikowskiego, który po latach tak opisał ów fragment boju i okoliczności śmierci kapłana:
„[…] Ogień nieprzyjaciela nie był w tym momencie zbyt silny. Zdawało mi się, że ks. Skorupka potknął się o bruzdę i upadł na ziemię […] znalazłem go leżącego na tym miejscu gdzie upadł […] Odpiąłem płaszcz i sutannę, zdjąłem z piersi krzyż, który mi kiedyś pokazywał […]”.
    
Rankiem 14 sierpnia 1920 roku sytuacja była krytyczna. Do walki ruszyły dwa pułki bolszewickie, którym udało się przełamać pierwszą linię obrony. Poranne krwawe walki o Ossów nie przyniosły rozstrzygnięcia. Właśnie wówczas Armia Czerwona była najbliżej Warszawy.
   
O godz. 10 obrońcom walczącym w ostatnich zabudowaniach Ossowa nadszedł z pomocą 3. Pułk Piechoty idący z Rembertowa, który od razu uderzył na bolszewików. Niespodziewany atak sprawił, iż Armia Czerwona zaczęła wycofywać się z Ossowa.
Walki w tym rejonie upamiętniają:
Cmentarz Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie z ośmioma zbiorowymi i jedną pojedynczą mogiłą, w których spoczywa 50 żołnierzy Wojska Polskiego oraz obeliskiem z inskrypcją: „14 sierpnia 1920 r. / Siedemkroć odpieraliśmy hordy bolszewickie i tu / padliśmy u wrót stolicy / a wróg odstąpił”. Obok cmentarza w 1928 roku wzniesiono, według projektu Brunona Zborowskiego, kaplicę pod wezwaniem Matki Boskiej Zwycięskiej (wewnątrz m.in. kopia obrazu Jerzego Kossaka „Cud nad Wisłą”); przy wejściu na cmentarz pomnik głaz upamiętniający dowódcę Armii Ochotniczej gen. Józefa Hallera. 15 sierpnia 2014 roku odsłonięto tu także tablicę upamiętniająca ośmiu polskich dowódców okresu wojny polsko-bolszewickiej, którzy w 1940 roku zostali ofiarami zbrodni katyńskiej.
Krzyż wskazujący miejsce śmierci ks. Ignacego Skorupki – upamiętnione w 1921 roku domniemane miejsce tragicznej śmierci kapelana I/236. Ochotniczego Pułku Piechoty.
Park Kulturowy Ossów Wrota Bitwy Warszawskiej 1920 Roku z Centrum Informacji Turystyczno-Historycznej – tu powstaje Muzeum Bitwy Warszawskiej w Ossowie (filia Muzeum Wojska Polskiego).
Obelisk ku czci ks. kapelana Ignacego Skorupki, ufundowany w 1925 roku przez żołnierzy 36. Pułku Piechoty Legii Akademickiej oraz pomnik Księdza Majora Ignacego Skorupki, odsłonięty w 2000 roku, zlokalizowany przed budynkiem szkolnym, mieszczącym m.in. Szkołę Podstawową im. Księdza Ignacego Skorupki

Wstecz Dalej

Herb Wołomina
Urząd Miejski w Wołominie 

Śmierć ks. Skorupki pod Ossowem, mal. Stefan Garwatowski, 2000 r.
Zbiory Henryka Perzyńskiego (Poznań) 

Inscenizacje historyczne to znak firmowy Ossowa. Odbywają się rokrocznie na polach w pobliżu mostku na rzece Długiej i przyciągają coraz większą publiczność. Inscenizacja historyczna i Piknik Patriotyczny – to były główne atrakcje 98. rocznicy Bitwy Warszawskiej w Ossowie
Urząd Miejski w Wołominie, fot. Łukasz Leleń 

Drewniany krzyż i marmurowa tablica w domniemanym miejscu śmierci w Ossowie 14 sierpnia 1920 r. ks. kapelana Ignacego Skorupki
Fot. Zygmunt Walkowski (Warszawa)

Tablice upamiętniające pomoc narodów przy Samorządowej Instytucji Kultury ,,Park Kulturowy - Ossów - Wrota Btwy Warszawskiej 1920 roku" 

Cmentarz Poległych w Bitwie Warszawskiej 1920 roku w Ossowie (3 zdjęcia)

NIEZWYKŁA HISTORIA NA SKRÓTY

Wojna polsko-bolszewicka

Zmagania o kresy północno-wschodnie
Walki o Małopolskę Wschodnią
Operacja kijowska 1920

Bitwa Warszawska 1920

Czy musiało dojść do Bitwy Warszawskiej
Bitwa Warszawska 1920
Rzeczpospolita wobec wojny. Armia ochotnicza
Pancerna pięść Wojska Polskiego

Bohaterowie Bitwy Warszawskiej

Bohaterowie Bitwy Warszawskiej 1920
Sojusznicy w Bitwie Warszawskiej 1920
Najeźdźcy w Bitwie Warszawskiej 1920
Duchowni w Bitwie Warszawskiej 1920

Obszar Bitwy Warszawskiej 1920

Miejscowości związane z Bitwą Warszawską
Bitwa o Płock 1920
Wołomin - Radzymin
Ossów 1920 

Kontakt  

Fundacja Niezwykła Historia (The Great Story Foundation) ul. Nowogrodzka 84/86, 02-018 Warszawa

KRS: 0000375992 NIP: 5213595770 REGON: 142796931

e-mail: kontakt@NiezwyklaHistoria.org