Polski    English

Obszar Bitwy Warszawskiej 1920

Płock 1920

18 sierpnia 1920 roku oddziały III Korpusu Kawalerii komkora Gaja Byżyszkianca, liczące około 3,5 tysiąca żołnierzy, chcąc sforsować Wisłę i wyjść na przedpola Warszawy od zachodu, wtargnęły do Płocka. W mieście z początku zapanowały chaos i panika. Czerwonoarmiści rozpierzchli się po ulicach i rozpoczęli grabieże, gwałty i mordy. Panikę opanowało kilku oficerów: dowódca przedmościa mjr Janusz Mościcki, kpt. Albert de Buré, rtm. Romuald Borycki, por. Iskander Achmatowicz oraz sanitariuszka Janina Landsberg-Śmieciuszewska, którzy powstrzymywali uciekających żołnierzy i organizowali punkty oporu. Do obrony miasta, w którym stacjonowały wówczas trzy bataliony piechoty oraz szwadron tatarskiego pułku ułanów (łącznie około 1,2 tysiąca żołnierzy), włączyła się ludność cywilna, w tym kobiety i dzieci. Bohatersko zapisali się polscy harcerze.
   
Walka o miasto i przyczółek mostu przez Wisłę trwała 21 godzin. Na ulicach wzniesiono kilkadziesiąt barykad. Dzięki nieustępliwej postawie mieszkańców Płocka atak odparto, a bolszewicy zmuszeni zostali do odwrotu.
W bitwie zginęło około 250 osób, w tym 100 cywilów, a 400 zostało rannych. Najmłodszym poległym był 14-letni harcerz Antolek Gradowski. Podczas wizyty w Płocku 10 kwietniu 1921 r. naczelny wódz marszałek Józef Piłsudski uhonorował Krzyżem Walecznych bohaterskie miasto, za to, iż wojsko i społeczeństwo walczyło razem w obronie każdej ulicy, kamienicy, każdego kawałka polskiej ziemi. Marszałek odznaczenie przypiął na pl. Floriańskim (obecnie Obrońców Warszawy) do poduszki z herbem Płocka.
  
Odznaczenia otrzymali również obrońcy: 15 oficerów – Krzyże Orderu Wojennego Virtuti Militari, a 64 żołnierzy oraz cywilów – Krzyże Walecznych. Wśród nich byli m.in. harcerze: czterokrotnie ranny w walkach 14-letni Józef Kaczmarski i 11-letni Tadeusz Jeziorowski. Ten ostatni za czyn, który tak opisano w dokumencie Referatu Orderów Ministerstwa Spraw Wojskowych: „Między innymi, kiedy wybito obronę jednej z barykad w mieście koło poczty, a ranni ostatni żołnierze opuścili barykadę pozostawiając karabin maszynowy, wówczas harcerz Tadeusz Jeziorowski porwał i uniósł z barykady karabin maszynowy. Unosząc, wlokąc go, pędzony był przez konnych bolszewików i w ostatnim momencie ciałem swym przykrył karabin. Bohaterskim tym czynem i przykładem zniewolił oddalających się żołnierzy do powrotu na linię bojową, a karabin maszynowy uratował […]”.   

Wstecz Dalej

Wielki Herb Miasta Płocka. Na dole dwa krzyże: Walecznych (z prawej), który miasto dostało w 1921 roku, oraz Krzyż Grunwaldu III klasy, które Płock otrzymał w 1986 roku za zasługi w walce z niemieckim okupantem. Pod nimi wstęga z napisem: „VIRTUTE ET LABORE AUGERE” (męstwem i pracą wzbogacać)
Internet 

Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Płocku, na Wzgórzu Tumskim nad Wisłą, na karcie pocztowej z początku XX wieku
CBN Polona 

Polski afisz antybolszewicki Bolszewicy w Płocku, wydany przez Biuro Propagandy Wewnętrznej przy Prezydium Rady Ministrów, Warszawa, 1920 r.
Muzeum Wojska Polskiego
(Warszawa)

Krzyż Walecznych (awers i rewers) – odznaczenie ustanowione rozporządzeniem Rady Obrony Państwa z 11 sierpnia 1920 r. „[...] celem nagrodzenia czynów męstwa i odwagi, wykazanych w boju [...]”. Takim odznaczeniem zostało nagrodzone miasto Płock 10 kwietnia 1921 r.
Zbiory Błażeja Olbromskiego (Bytom) 

Naczelny wódz marszałek Józef Piłsudski dekoruje Krzyżem Walecznych 12-letniego harcerza Tadeusza Jeziorowskiego, Płock, 10 kwietnia 1921 r.
Muzeum Wojska Polskiego (Warszawa) 

Pomnik Zwycięskim Obrońcom Płocka 1920 r. projektu prof. Gustawa Zemły, uroczyście odsłonięty 11 listopada 2018 r. na pl. Gabriela Narutowicza
Fot. Wiktor Pleczyński, „PetroNews”
)

NIEZWYKŁA HISTORIA NA SKRÓTY

Wojna polsko-bolszewicka

Zmagania o kresy północno-wschodnie
Walki o Małopolskę Wschodnią
Operacja kijowska 1920

Bitwa Warszawska 1920

Czy musiało dojść do Bitwy Warszawskiej
Bitwa Warszawska 1920
Rzeczpospolita wobec wojny. Armia ochotnicza
Pancerna pięść Wojska Polskiego

Bohaterowie Bitwy Warszawskiej

Bohaterowie Bitwy Warszawskiej 1920
Sojusznicy w Bitwie Warszawskiej 1920
Najeźdźcy w Bitwie Warszawskiej 1920
Duchowni w Bitwie Warszawskiej 1920

Obszar Bitwy Warszawskiej 1920

Miejscowości związane z Bitwą Warszawską
Bitwa o Płock 1920
Wołomin - Radzymin
Ossów 1920 

Kontakt  

Fundacja Niezwykła Historia (The Great Story Foundation) ul. Nowogrodzka 84/86, 02-018 Warszawa

KRS: 0000375992 NIP: 5213595770 REGON: 142796931

e-mail: kontakt@NiezwyklaHistoria.org