Polski    English

Bitwa Warszawska 1920

Rzeczpospolita wobec wojny.
Armia Ochotnicza

Pod koniec czerwca 1920 roku sytuacja na froncie wojny polsko-bolszewickiej stawała się coraz trudniejsza. Armia polska była w odwrocie. Potrzebne były natychmiastowe decyzje polityczne – jak zatrzymać maszerująca na zachód Armię Czerwoną? 1 lipca powstała Rada Obrony Państwa. Na jej czele stanął naczelnik państwa i wódz naczelny marszałek Józef Piłsudski. W sobotę, 3 lipca, Naczelnik podpisał w imieniu Rady Obrony Państwa odezwę do narodu. „Obywatele Rzeczypospolitej! – głosiły jej pierwsze słowa – Ojczyzna w potrzebie! Wrogowie otaczający nas zewsząd, skupili wszystkie siły, aby zniszczyć wywalczoną krwią i trudem żołnierza polskiego niepodległość naszą. Zastępy najeźdźców, ciągnące aż z głębi Azji, usiłują złamać bohaterskie wojska nasze, by runąć na Polskę, stratować nasze niwy, spalić wsie i miasta i na cmentarzysku polskim rozpocząć swe straszne panowanie. Jak jednolity, niewzruszony mur stanąć musimy do oporu. O pierś całego narodu rozbić się musi nawała bolszewizmu. Jedność, zgoda i wytężona praca niech skupi nas wszystkich dla wspólnej sprawy! […] Józef Piłsudski – Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz [...]”.
   
7 lipca, z inicjatywy Sejmu RP Rada Obrony Państwa powołała do życia organ pod nazwą Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej. Stosowny rozkaz podpisał wiceminister spraw wojskowych gen. Kazimierz Sosnkowski. Celem jej działania było „[…] organizowanie propagandy zaciągu do Armii Ochotniczej, stawianie wniosków w sprawach organizacji i wyszkolenia oraz przeprowadzanie ich w porozumieniu z odpowiednimi organami ministerstwa spraw wojskowych[…]”. Generalnym inspektorem Armii Ochotniczej został doświadczony gen. broni Józef Haller, a szefem sztabu ppłk SG Tadeusz Malinowski.
Następnego dnia (8 lipca) odbyło się pierwsze posiedzenie Komitetu Obywatelskiego, w którym wzięli udział przedstawiciele kilkuset organizacji społeczno-gospodarczych z kraju. Celem posiedzenia było koordynowanie spraw związanych z naborem do Armii Ochotniczej. Na przewodniczącego wybrano gen. Józefa Hallera. Uchwalono szczegółowe decyzje dotyczące zasady werbowania ochotników. Postanowiono przyjmować wszystkich obywateli, których nie obowiązywała służba wojskowa, a ukończyli 17. rok życia i mieli nie więcej niż 42 lata (oficerowie 50 lat). Do prowadzenia werbunku upoważnione były odnośne instytucje wojskowe, władze cywilne oraz wszystkie organizacje społeczne. Z ochotników początkowo nie tworzono większych oddziałów operacyjnych. Formowano z nich najwyżej: w piechocie – pułki, w kawalerii – szwadrony, w artylerii, wojskach technicznych i innych nie formowano oddzielnych oddziałów, lecz ochotników wcielano do już istniejących jednostek. Wkrótce jednak odstąpiono od tej zasady z powodu dużego napływu chętnych do walki Polaków (powstały m.in.: Bateria Krakusów i 201. Pułk Artylerii Polowej).
   
Napływ ochotników był zmienny, najbardziej intensywny w pierwszych dniach działalności. W pierwszych trzech tygodniach werbunku do Armii Ochotniczej zgłosiło się 20 tysięcy osób (co stanowiło 19 proc. całkowitego zaciągu ochotniczego w czasie wojny). W następnych tygodniach zmalał, dochodząc jedynie do 8 tysięcy ochotników (około 7 proc. całej rekrutacji). Łącznie do końca września zwerbowano przeszło 105 tysięcy żołnierzy, najwięcej z obszarów dowództw Okręgu Generalnego: Warszawa, Lwów, Łódź i Poznań. Z całkowitej liczby ochotników, najwięcej (około 52 tysiące) wcielono do oddziałów piechoty, następnie do artylerii (około 12 tysięcy), kawalerii (około 9 tysięcy), wojsk wartowniczych (około 11 tysięcy), technicznych (około 9 tysięcy).Wysiłek militarny społeczeństwa nieobjętego normalnym trybem poboru był więc olbrzymi i porównywalny ze średnią liczbą poborowych werbowanych w jednym DOGen. Świadczył jednoznacznie o powszechnej społecznej woli walki z najeźdźcą. GIAO praktyczną działalność rozpoczął 10 lipca 1920 roku.
   
Na apel Naczelnego Wodza wzywającego cały naród do odporu nawały bolszewickiej odpowiedziało całe społeczeństwo, m.in. związki i zrzeszenia literatów, artystów plastyków, aktorów i muzyków. To literatura, rysunek, teatr i muzyka miały przekonać tych niezdecydowanych i utwierdzić w słuszności wyboru tych, którzy stanęli do walki. Powstał związek stowarzyszeń artystycznych, który wyłonił Centralny Komitet Propagandy. Na czele związku stowarzyszeń artystycznych stanął Edward Słoński, poeta i literat. Działali tu m.in.: Stefan Krzywoszewski, Stanisław Ostrowski, Edmund Heintze, Karol Szymanowski, Stanisław Kazuro, Juliusz Osterwa, Zenon Przesmycki, Jan Lorentowicz, Leopold Staff, Andrzej Strug, Zofia Rygier-Nałkowska, Bronisława Ostrowska, Xawery Glinka i Jerzy Kurnatowski. Siedziba komitetu znajdowała się w gmachu Konserwatorium Warszawskiego przy ul. Okólnik 1. To z tego miejsca wysyłane były na front czołówki teatralne, stąd rozwożono afisze i odezwy, które miały podnieść na duchu udręczone wojną społeczeństwo. Prace malarskie odbywały się w budynku Szkoły Sztuk Pięknych na Wybrzeżu Kościuszkowskim.  

Wstecz Dalej

Odezwa Naczelnego Wodza
Józefa Piłsudskiego wydana
w imieniu Rady Obrony Państwa,
Warszawa, 3 lipca 1920 r.

Muzeum Wojska Polskiego
(Warszawa) 

Rozkaz dzienny nr 1 generalnego
inspektora Armii Ochotniczej
gen. broni Józefa Hallera,
Warszawa, 7 lipca 1920 r.

Centralne Archiwum Wojskowe
(Warszawa)

Kolejki chętnych przed punktami werbunkowymi do Armii Ochotniczej, Warszawa, sierpień 1920 r.
Centralne Archiwum Wojskowe (Warszawa) 

Nie dla wszystkich ochotników starczyło broni… Oddział kosynierów defiluje na plac Saski (od 1928 r. plac Marszałka Józefa Piłsudskiego), przed pałacem Brühla, Warszawa, sierpień 1920 r.
Centralne Archiwum Wojskowe (Warszawa) 

Oddziały Armii Ochotniczej, żegnane przez tłumy warszawiaków, wyruszają na front, Warszawa, sierpień 1920 r.
Centralne Archiwum Wojskowe (Warszawa) 

Ludność cywilna, firmy prywatne i przedsiębiorstwa państwowe pomagały żołnierzom na froncie. Zbiórka materiałów opatrunkowych i „wyrobów Polskiego Monopolu Tytoniowego” w Prezydium Polskiego Białego Krzyża przy ul. Świętokrzyskiej 5, Warszawa, sierpień 1920 r.
Centralne Archiwum Wojskowe (Warszawa) 

Polski plakat werbunkowy Do broni! Wróg u granic Ojczyzny! Wstępujcie do Armji Ochotniczej!, Warszawa, 1920 r.
Muzeum Wojska Polskiego (Warszawa) 

Polski plakat propagandowy Na pomoc! Wszystko dla frontu! Wszyscy na front!, proj. Edmund Bartłomiejczyk, 1920 r.
Muzeum Wojska Polskiego (Warszawa)

Polska propagandowa ulotka rozklejana
na murach Warszawy w sierpniu 1920 r.

Muzeum Wojska Polskiego (Warszawa) 

NIEZWYKŁA HISTORIA NA SKRÓTY

Wojna polsko-bolszewicka

Zmagania o kresy północno-wschodnie
Walki o Małopolskę Wschodnią
Operacja kijowska 1920

Bitwa Warszawska 1920

Czy musiało dojść do Bitwy Warszawskiej
Bitwa Warszawska 1920
Rzeczpospolita wobec wojny. Armia ochotnicza
Pancerna pięść Wojska Polskiego

Bohaterowie Bitwy Warszawskiej

Bohaterowie Bitwy Warszawskiej 1920
Sojusznicy w Bitwie Warszawskiej 1920
Najeźdźcy w Bitwie Warszawskiej 1920
Duchowni w Bitwie Warszawskiej 1920

Obszar Bitwy Warszawskiej 1920

Miejscowości związane z Bitwą Warszawską
Bitwa o Płock 1920
Wołomin - Radzymin
Ossów 1920 

Kontakt  

Fundacja Niezwykła Historia
(The Great Story Foundation)
ul. Nowogrodzka 84/86,
02-018 Warszawa

KRS: 0000375992
NIP: 5213595770
REGON: 142796931

e-mail:
kontakt@NiezwyklaHistoria.org